Dwang

Moeten als dwang

Zorgen dat het huis schoon is, controleren of het gas uit is, de kleren netjes opruimen, de rode auto's in de file tellen of de hele tijd hetzelfde deuntje in je hoofd hebben: het is allemaal doodgewoon. Niemand zal er vreemd van opkijken als een huisgenoot zegt: ik heb geen tijd om te gaan tennissen, ik móet eerst schoonmaken. Het wordt een ander verhaal wanneer iemand niet anders meer kan dan altijd maar schoonmaken, zich tot bloedens toe schoon schrobt, of zich diepongelukkig voelt als de kleren niet volgens de regels der kunst zijn opgeruimd. Of wanneer iemand steeds op zijn schreden terugkeert omdat hij bij het tellen van de gele paaltjes op weg naar zijn werk de tel is kwijtgeraakt. Dan is het gewone dagelijkse 'moeten' dwang geworden. Die dwang kan zover gaan dat een gewoon leven niet meer mogelijk is: alle tijd gaat heen met de dwang- handelingen. Mensen die van zichzelf voortdurend bepaalde activiteiten dwangmatig moeten uitvoeren, lijden aan een dwangstoornis.

Verschijnselen

Dwangstoornissen kunnen veel verschillende vormen aannemen en wisselen in hevigheid. Sommige mensen hebben alleen last van dwanggedachten: steeds terugkerende, niet gewilde en storende gedachten. Andere mensen hebben ook last van dwang-handelingen. Ze voelen zich gedwongen om bepaalde handelingen steeds opnieuw uit te voeren. Deze dwanghandelingen worden vaak vooraf gegaan door dwanggedachten. Iemand die lijdt aan een dwangstoornis maakt steeds opnieuw hetzelfde proces door: er dringen zich ongewild steeds dezelfde angstige gedachten bij hem op, bijvoorbeeld dat het huis zal ontploffen omdat de gaskraan open staat. Ook al weet die persoon dat hij dit zojuist nog heeft gecontroleerd, toch heeft hij nu geen rust meer. Angst- en paniekgevoelens dwingen hem opnieuw de gaskraan te controleren. Na verloop van korte of langere tijd begint hetzelfde proces weer van voor af aan. De persoon met een dwangstoornis zit gevangen in een vicieuze cirkel.

Veel voorkomende dwangstoornissen zijn: smetvrees, die leidt tot de dwang om voortdurend schoon te maken of te douchen, controledwang, de dwang om bepaalde zaken steeds te herhalen, en twijfelzucht, waarbij mensen voortdurend aarzelen bij het maken van een keuze. Ook hypochondrie, de voortdurende angst dat er iets mis is met de gezondheid, is een dwangstoornis. Nauw verwant aan dwangstoornissen zijn sociale fobiëen zoals verlegenheid, bloosangst of tril-angst, en paniekstoornissen. Ook bij deze aandoeningen staan dwanggedachten of dwangmatige angsten een gewoon sociaal leven in de weg.

Leven met een dwangstoornis?

Mensen die een ernstige dwangstoornis hebben, verdoen een groot deel van hun tijd met dwangmatige handelingen. Ze hebben ook de neiging situaties uit de weg te gaan waardoor hun stoornis zich kan manifesteren. Daardoor kunnen ze vaak geen gewoon sociaal leven meer leiden en soms ook niet meer werken. Ze gaan hun huis niet meer uit of staan dagelijks urenlang onder de douche. Daar hebben ze niet alleen zelf last van. maar ook hun partner, gezins- en familieleden. Iemand met smetvrees bijvoorbeeld kan aan zijn huisgenoten extreme hygiënische eisen stellen. Zo kunnen dwangstoornissen uiteindelijk leiden tot echtscheiding of ontslag.

Dwangstoornissen zijn goed te behandelen met behulp van ademhalingstherapie.